kartka z historii

     Pod hasłem „współczesność” znajdują się zjawiska, które kształtują kulturę od II wojny światowej do dziś. Trudno pisać o epoce, która jeszcze trwa.      Po II wojnie światowej ukształtowały się 2 rywalizujące ze sobą bloki polityczno-wojskowe: Wschód – system komunistyczny) i Zachód (kapitalizm). Rozkwitowi gospodarczemu Zachod u towarzyszył rozwój liberalnej demokracji i całkowita swoboda poczynań. W państwach komunistycznych wegetowała gospodarka, wolności politycznej brakowało, politycy wyznaczali zadania sztuce (socrealizm), zaś swobodę wypowiedzi twórczej ograniczała cenzura. Zmuszała ona do twórczości aluzyjnej, opartej na inteligentnej grze z odbiorcą.      Od zmian politycznych 1989 roku świat uczy się funkcjonować w rzeczywistości pozbawionej elementu rywalizacji dwóch wrogich systemów.      Po drugiej wojnie światowej doszła do głosu filozofia egzystencjalizmu, nieco później pojawił się postmodernizm...

     Wielka Wojna, toczona w latach 1914-18, była pierwszym konfliktem o zasięgu globalnym. Przyniosła przewrót w technice i środkach walki. Zmieniła obraz Europy – upadły stare monarchie, powstały nowe republiki i odrodziły się dawne państwa. Rewolucja w Rosji zapoczątkowała budowę pierwszego państwa komunistycznego. Pokoju międzynarodowego – opartego na zasadach demokracji i sprawiedliwości – miała strzec powstała Liga Narodów.      Nauka i kultura wkroczyły w okres przełomu wcześniej niż świat wielkiej polityki, a spektakularnym znakiem nowych czasów był rozwój sztuki i techniki filmowej oraz kino. Wojna częściowo zahamowała, a częściowo zmieniła kierunek rozwoju sztuki. Coraz powszechniej zaczęła ona ulegać presji ekonomii, stając się towarem masowym. Panny z Awinion przedstawiciele: Europa i świat: - Zygmunt Freud tworzy podstawy psychoanalizy - Albert Einstein ogłasza podstawowe zasady szczególnej teorii względności, w której kategorie czasu...

     Przełom wieków XIX i XX to w Europie czas pokoju i stabilizacji w stosunkach międzynarodowych, intensywnego rozwoju przemysłu, techniki oraz nauki. Jednocześnie jest to czas zbrojeń większości państw europejskich i przygotowań do wojny, czas konfliktów społecznych. Koniec wieku pogłębia obawy o upadek cywilizacji oraz kultury, rodzi postawy dekadenckie, poczucie zwątpienia w dotychczasowe idee, religie, czy cele życiowe, a jedyną niepodważalną wartością pozostaje sztuka – wolna od jakichkolwiek powinności wobec masowego odbiorcy. Popularnym motywem twórczości staje się konflikt między artystą a nierozumiejącym go społeczeństwem.      Przełom wieków charakteryzuje się wielką otwartością na nowe prądy i twórcze eksperymenty, współistnieniem różnorodnych kierunków artystycznych, ruchami reformatorskimi w teatrze.      Młodzi ludzie domagają się wolności obyczajowej, odrzucają konwenanse, gardzą obłudną moralnością mieszczańską. Nastę...

       XIX wiek był okresem dynamicznego rozwoju gospodarczego Europy. Jego znakami rozpoznawczymi stały się para i elektryczność. Zmechanizowana produkcja rosła, stając się tym samym siłą napędową całej gospodarki. Czas podróży skrócił się kilkakrotnie, a wynalezienie telegrafu przyspieszyło przekaz wiadomości. Zmienił się też wygląd miast i życie codzienne ludzi. W mieszkaniach najpierw pojawiły się lampy naftowe, potem gazowe, aż wreszcie elektryczne, a na ulicach latarnie. Rosły fortuny właścicieli fabryk, którzy nadwyżki finansowe lokowali w kolejnych inwestycjach. W ten sposób powstawał wielki kapitał przemysłowy. Do miast masowo napływali ludzie ze wsi poszukujący pracy, lecz nie starczało jej dla wszystkich. Wolny rynek, rozwój przemysłu i pomnażanie kapitału przyniosły ze sobą także przeludnienie miast oraz bezrobotnych i biedę części społeczeństwa.      Pod wpływem filozofów kształtowała się teoria sztuki. Artysta miał odzwierciedlać dostę...

     Romantyzm w Europie wyrósł z kryzysu idei oświecenia oraz upadku wiary w trwałość porządku feudalnego. Wielka Rewolucja Francuska zburzyła istniejący system społeczny, ale na przemiany wpłynęły także wojny napoleońskie, które rozbudziły dążenia do samodzielności narodów wchodzących w skład dotychczasowych monarchii i upowszechniły przekonanie o roli poszczególnych jednostek.      Tendencje romantyczne pojawiły się w literaturze już w 2. połowie XVIII wieku. W Niemczech romantyzm poprzedził okres tzw. burzy i naporu, którego przedstawiciele przedkładali intuicję i uczucie nad rozum, nawiązując w swej twórczości do źródeł ludowych i narodowych. W Anglii z kolei nastąpił zwrot ku średniowieczu – tzw. gotyckie powieści grozy, zostały odkryte ballady ludowe, narodziła się powieść historyczna. W Polsce natomiast wszystko zaczęło się wraz z utratą wolności i podziałem kraju między trzech zaborców. I tak Pieśń Legionów Polskich w Włoszech z roku 1797 stała...

     C hociaż oświecenie wykorzystywało dorobek tradycji antycznej i myśli renesansowej, to było jednak czymś nowym. Wiek XVIII przyniósł liczne zmiany. Powszechnemu optymizmowi poznawczemu towarzyszyły odkrycia w dziedzinie chemii, fizyki i biologii, jak również wynalazki techniczne. Rozwojowi nauki sprzyjały powstające instytuty naukowe i akademie nauk, zaś wyrazem ideologii epoki stała się Wielka Encyklopedia , wydawana przez 30 lat we Francji. Z kolei krytycyzm wobec dotychczasowych stosunków społecznych zaowocował nowożytnymi koncepcjami demokratycznymi. I tak rewolucja amerykańska zaowocowała Deklaracją Niepodległości, Wielka Rewolucja Francuska dała Deklarację praw człowieka i obywatela, w Austrii i Prusach pojawił się absolutyzm oświecony, a w Rosji – mecenat państwa nad sztuką, nauką, oświatą. Kulturalną stolicą Europy stał się Paryż, a językiem intelektualnej i towarzyskiej elity francuski.      W oświeceniu ukształtowały się 3 nurty artystyczne:...

     Nazwa barok pochodzi z portugalskiego barocco, a oznacza niezwykłą perłę o nieregularnym kształcie. I taki w zasadzie był barok - kontrowersyjny, pełen przepychu, niejednoznaczny. Trwał od końca XVI wieku do połowy wieku XVIII, zaś w niektórych krajach poprzedził go okres przejściowy zwany manieryzmem. Najwcześniej, bo już w połowie XVI wieku ukształtował się we Włoszech i Hiszpanii, skąd oddziaływał na cały kontynent. Najpełniej rozwijał się w wieku XVII, przechodząc w klasycyzm i rokoko.      Barok ukształtowały liczne wojny oraz kontrreformacja. Zaowocowało to zainteresowaniem sensem życia, śmiercią i przeżyciami religijnymi (to były dominujące motywy w sztuce) oraz popadaniem w skrajność - od dewocji po libertynizm. Barok łączył w sobie m.in. wątki chrześcijańskie z mitologicznymi, wprowadzał elementy kultur orientalnych i narodowych (np. sarmatyzm); propagował przenikanie się sztuk, czego przykładem jest choćby opera.  ...

     Wiek XV przyniósł światu gwałtowne zmiany. W 1453 roku Turcy zdobyli Konstantynopol i tym samym zablokowali Europie szlaki handlowe ze Wschodem. Z kolei Półwysep Iberyjski otrząsnął się w 1492 roku z panowania muzułmanów. Portugalscy i hiszpańscy żeglarze ruszyli w poszukiwaniu nowej drogi do Indii. Jedni odkryli Nowy Świat, drudzy opłynęli kulę ziemską.      W tym też wieku szczyt potęgi osiągnęły włoskie miasta-państwa. We Florencji i w Wenecji, ale też w miastach Niderlandów rozkwitała gospodarka pieniężna. Rosły ambicje rodów bankierskich, kupieckich, jak również rad miejskich, władców, czy cechów rzemieślniczych. Władza oraz pieniądze umożliwiały wsparcie tych biedniejszych, ale za to bardziej utalentowanych.      Nie zapominano o kulturze i sztuce - odrodziło się dziedzictwo antyku. A dzięki wynalazkowi druku rozpowszechniły się książki. Przełom XV i XVI wieku przyniósł w wielu krajach Europy pierwsze wybitne dzieł...

     Jak na zachodzie Europy średniowiecze obejmuje ramy wiekowe na V - XV, tak w Polsce przyjmuje się, że są to wieki X - XV. Z czego to wynika? Z wielu czynników, takich jak wojny, najazdy i konflikty religijne. To wszystko sprawiło, że Europa podzieliła się na 2 odrębne kulturowo i cywilizacyjne kręgi: zachodni - oparty na kulturze łacińskiej i religii katolickiej oraz wschodni - oparty na kulturze greckiej i religii prawosławnej.      Świat średniowiecznej Europy był przeniknięty myślą chrześcijańską, której wpływy były obecne zarówno w ówczesnej polityce, jak i filozofii, czy w kulturze. Wpływy te widać również w kształtowaniu się wzorców osobowych wieków średnich, tj. ideału ascety, świętego, rycerza oraz władcy. Wzorce te są przedstawiane tak w literaturze, jak i teatrze, przy czym style w architekturze oraz tendencje w sztuce są związane z sakralnym charakterem całej kultury średniowiecznej. Warto też wspomnieć, że większość twórców dzieł...

      Pierwsze formy zapisywania dorobku kultury pojawiły się w Europie około IX wieku p.n.e., wcześniej była to tradycja ustna - pieśni, a także opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie.      Za kres starożytności uznaje się wiek V, kiedy to nastąpił upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476 r.), podbicie Rzymu przez plemiona germańskie i przenikanie się kultur pogańskich z kulturą chrześcijańską. I chociaż literatura starożytna przetrwała do naszych czasów jedynie w pewnej części, to wywarła ona olbrzymi wpływ na kulturę europejską.  przedstawiciele: Grecja okres archaiczny (IX - VI w. p.n.e.) - epika: Homer, Hezjod - liryka: Tyrtajos, Safona, Alkajos, Anakreont - rozwój tragedii: Tespis, Ajschylos - bajki: Ezop - rozkwit filozofii: Tales, Anaksymander, Heraklit z Efezu, Pitagoras okres klasyczny (V - IV w. p.n.e.) - liryka: Simonides, Pindar, Kallimach - tragedia: Ajschylos, Sofokles, Eurypides - komedia: Arystofanes - filozofia: Zenon z Kiti...